Ulusalararası Mevzuat

2014/33/EU Asansör Direktifi’ni 8 ana başlık altında inceleyebiliriz.

1) 2014/33/EU Asansör Direktifi’nin Temel Hukuki Çerçevesi

AB’de asansörler ve asansör güvenlik aksamlarına yönelik ana düzenleme, 2014/33/EU Asansör Direktifidir. Direktif; kapsama giren ürünlerin piyasaya arzı/hizmete alınması sırasında sağlanması gereken temel kuralları, tarafların yükümlülüklerini ve uygunluk değerlendirme yöntemlerini tanımlar.

Direktif ayrıca; AB iç pazarında uygun ürünlerin piyasaya arzının veya hizmete alınmasının engellenemeyeceği ilkesini vurgular ve fuar/sergi gibi ortamlarda uygun olmayan ürünlerin sergilenmesine ilişkin çerçeveyi de belirler.

2) “Piyasaya Arz – Piyasada Bulundurma – Hizmete Alma” Kavramları (Blue Guide Yaklaşımı)

AB ürün mevzuatında yükümlülüklerin başlangıç noktası, ürünün piyasaya arz edilmesi ve sonrasında “piyasada bulundurma” süreçleridir. “Blue Guide”, AB ürün kurallarının; ürün piyasaya arz edildiğinde devreye girdiğini ve ürün son kullanıcıya ulaşana kadar yapılan sonraki işlemleri de kapsadığını açıklar.

Piyasaya arz (placing on the market): Ürünün üretim aşamasından sonra, dağıtım/tüketim/kullanım amacıyla piyasaya sunulmasıdır. Piyasaya arzın gerçekleşmesi için kural olarak taraflar arasında bir teklif/anlaşma ilişkisi bulunur.
Hizmete alma (putting into service): Bazı ürün gruplarında (asansörler dâhil) önem arz eder ve “AB içinde son kullanıcı tarafından amaçlanan kullanım için ilk kullanım anı” ile ilişkilendirilir; asansör özelinde “AB içinde ilk kullanımın mümkün olduğu an” dikkate alınır.
Kapsamın e-ticaret/uzaktan satışa uygulanması: Blue Guide, ürün kurallarının katalog/elektronik ticaret dâhil tüm satış biçimlerine uygulanacağını ve AB pazarını hedefleyen tekliflerin mevzuata uyum gerektirdiğini belirtir.

3) Ekonomik Operatörler ve Sorumluluklar

AB “Yeni Yasal Çerçeve (NLF)” yaklaşımı; tedarik zincirindeki aktörleri (üretici, yetkili temsilci, ithalatçı, dağıtıcı vb.) tanımlar ve her birinin rolüne uygun yükümlülükler getirir.

Asansör Direktifi, asansörün nihai ürün olarak piyasaya arzı/hizmete alınması sürecinde “installer (montajı gerçekleştiren/sorumlu kişi/kuruluş)” kavramını merkezde konumlandırır; bu rol, diğer birçok sektörde üreticiye yüklenen sorumlulukların önemli bir kısmını üstlenir.

Güvenlik aksamlarında ise ithalatçı ve dağıtıcıya yönelik yükümlülükler; ürünün uygun işaretleme ve dokümantasyonla piyasada bulundurulması, uygunsuzluk/risk durumunda düzeltici faaliyetler, geri çağırma/geri çekme ve otorite iş birliği gibi başlıklarda ayrıntılandırılmıştır.

4) Uygunluk Değerlendirme (Conformity Assessment) Mantığı ve Modüler Yapı

AB mevzuatında uygunluk değerlendirme, ürünün hem tasarım hem üretim aşamalarında mevzuata uygunluğunun gösterilmesine yönelik süreçtir; piyasa gözetimi ise ürün piyasaya arz edildikten sonra otoritelerce yürütülen denetim faaliyetidir (iki kavram karıştırılmamalıdır).

2014/33/EU kapsamında:

Güvenlik aksamları ve asansörler için uygulanabilecek uygunluk değerlendirme prosedürleri, ilgili eklerde (Annex) seçenekli şekilde düzenlenir.
Kalite güvenceye dayalı modüller ve son muayene/ünite doğrulama gibi yöntemler; ürün risk seviyesi ve sektörün ihtiyaçları dikkate alınarak seçilir.

5) Uyumlaştırılmış Standartlar ve “Uygunluk Karinesi”

Direktif, temel sağlık ve güvenlik gereklerini tanımlar; buna karşılık teknik çözümler çoğunlukla uyumlaştırılmış standartlar üzerinden yapılandırılır. 2014/33/EU’da; uyumlaştırılmış standartlara (veya ilgili bölümlerine) uygun ürünlerin, standardın kapsadığı temel gerekler açısından uygun kabul edileceği (presumption of conformity) hükme bağlanmıştır.

Bu yaklaşım, uygulamada EN 81 serisi gibi standartların “tasarım-montaj ve doğrulama” süreçlerinde referans alınmasını ve teknik uyumun ölçülebilir şekilde yönetilmesini destekler.

6) AB Uygunluk Beyanı (EU Declaration of Conformity)

2014/33/EU; AB Uygunluk Beyanının, Ek-I’de yer alan temel sağlık ve güvenlik gereklerinin karşılandığını beyan edecek şekilde düzenlenmesini; beyanın ilgili eklerde tanımlanan unsurları içermesini ve güncel tutulmasını ister. Ayrıca beyanın, ürünün piyasaya arz edildiği/ piyasada bulundurulduğu üye ülkenin gerektirdiği dillere çevrilmesi esastır.

Direktif, güvenlik aksamı için beyan içeriğinde yer alması gereken unsurları (üretici bilgileri, ürün tanımı/seri, uygunluk mevzuatı, varsa uyumlaştırılmış standart referansları, onaylanmış kuruluş bilgileri vb.) ayrıntılı şekilde listeler; asansör için ise “installer” bilgileri, asansörün tanımı ve montaj adresi gibi unsurları zorunlu kılar.

7) CE İşaretlemesi ve Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) Rolü

CE işareti, ürünün ilgili AB uyumlaştırma mevzuatına uygun olduğunu gösteren temel işarettir. 2014/33/EU; CE işaretinin asansör kabinine ve güvenlik aksamına görünür/okunaklı/silinebilir olmayacak şekilde iliştirilmesini, ayrıca uygunluk değerlendirme sürecine bir onaylanmış kuruluş dâhil olmuşsa kimlik numarasının CE işareti ile birlikte kullanılmasını düzenler.

8) Piyasa Gözetimi, Düzeltici Faaliyetler ve İzlenebilirlik

AB yaklaşımında piyasa gözetimi; uygun olmayan veya risk arz eden ürünlerin tespit edilmesi, piyasadan çekilmesi/geri çağrılması ve kamu yararının korunması için yürütülen bir otorite faaliyetidir. Mevzuat; ekonomik operatörlerin uygunsuzluk/risk tespitinde düzeltici faaliyet yürütmesini ve otoritelerle iş birliği yapmasını da sistemin parçası haline getirir.

Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) için aşağıdaki linkleri kullanabilirsiniz.

Ulusalararası Mevzuat

Adım Adım AB Mevzuatına Uyum Süreci

Aşağıdaki adımlar; asansör (nihai ürün) ve asansör güvenlik aksamı (komponent) için AB yaklaşımının sahaya yansıyan tipik uyum akışını özetler:

1) Ürün kapsamının ve rolün (sorumlunun) netleştirilmesi

İlk adım; ürünün 2014/33/EU kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin ve süreçteki rolünüzün netleştirilmesidir. Direktifte “ekonomik operatörler” ve ilgili tanımlar (ör. Monte edenin rolü, üretici, yetkili temsilci, ithalatçı, dağıtıcı, uyumlaştırılmış standart vb.) çerçevelenmiştir.
Ayrıca serbest dolaşım ilkesi kapsamında, direktife uygun ürünlerin piyasaya arz/hizmete alınmasının engellenemeyeceği yaklaşımı esastır.

2) Uygulanacak mevzuat setinin belirlenmesi (çakışma/örtüşme kontrolü)

Ürün aynı anda birden fazla AB mevzuatına tabi olabilir. Bu nedenle; ürünün amacı ve riskleri dikkate alınarak uygulanacak mevzuat(lar) belirlenmelidir. Blue Guide; mevzuatın “piyasaya arz / piyasada bulundurma / hizmete alma” mantığıyla nasıl uygulandığını ve kapsamın nasıl okunduğunu açıklayan temel rehberdir.

3) Temel sağlık ve güvenlik gereklerinin belirlenmesi (Annex I yaklaşımı)

Uyumun çekirdeği, asansörün/güvenlik aksamının temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşılamasıdır. Direktif, bu gereklerin karşılandığının uygunluk değerlendirme yoluyla gösterilmesini ister.

4) Uyumlaştırılmış standart stratejisi

Direktif; AB Resmî Gazetesi’nde referansı yayımlanan uyumlaştırılmış standartlara uygun ürünlerin, standardın kapsadığı temel gerekler açısından uygun sayılacağını (presumption of conformity) düzenler. Bu nedenle uygulamada EN 81 serisi gibi standartlar, tasarım ve doğrulama için “teknik omurga” görevi görür.

5) Uygunluk değerlendirme yolunun seçimi

2014/33/EU, uygunluk değerlendirme yollarını asansör ve güvenlik aksamı için ayrı ayrı tanımlar:

Güvenlik aksamları için uygunluk değerlendirme seçenekleri, ilgili maddelerde ve eklerde düzenlenir.
Asansörler için uygunluk değerlendirme seçenekleri (ör. son muayene, ünite doğrulama, kalite güvence esaslı modüller vb.) yine ilgili madde ve eklerde seçenekli yapıdadır.

Uygunluk değerlendirme yolunun seçimi, projenin yapısına, ürün ailesine, kalite sistemine ve onaylanmış kuruluşla çalışma modeline göre belirlenir.

6) Teknik dokümantasyonun hazırlanması

Asansör monte eden/installer; teknik dokümantasyonu hazırlamak ve ilgili uygunluk değerlendirmesini uygulamak (veya uygulatmak) zorundadır. Uygunluk gösterildiğinde; AB Uygunluk Beyanı düzenlenir, beyanın asansöre eşlik etmesi sağlanır ve CE işareti iliştirilir.

7) Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) süreci

Seçilen uygunluk değerlendirme yoluna göre onaylanmış kuruluş devreye girer. Kalite güvence esaslı yollarda; sistem denetimleri, yerinde doğrulamalar ve gerekli görülen ziyaret/testler yapılabilir; ayrıca belirli kayıtların saklanması istenir.

8) AB Uygunluk Beyanı (EU Declaration of Conformity) düzenlenmesi

Direktif; AB Uygunluk Beyanı’nın, Ek-I gereklerinin karşılandığını beyan edecek şekilde hazırlanmasını; model yapının Ek-II’ye uygun olmasını; ilgili eklerdeki unsurları içermesini; sürekli güncel tutulmasını ve ürünün piyasaya arz edildiği/ piyasada bulundurulduğu ülkenin talep ettiği dil(ler)e çevrilmesini ister.
Ayrıca Ek-II; asansör ve güvenlik aksamı için beyanın içermesi gereken asgari bilgileri ayrıntılı listeler (installer/üretici bilgileri, ürün tanımı, seri/tesis adresi, yıl, uygulanabilir hükümler, standart referansları, onaylanmış kuruluş bilgileri vb.).

9) CE işaretlemesi ve NB kimlik numarasının kullanımı

CE işaretinin; asansör kabinine ve güvenlik aksamına görünür/okunaklı/silinebilir olmayacak şekilde iliştirilmesi ve belirli uygunluk değerlendirme prosedürlerinde onaylanmış kuruluş kimlik numarasının CE işaretiyle birlikte kullanılması kurala bağlanmıştır.

10) Kullanım talimatları ve kayıt düzeni

Asansörün; normal kullanım, bakım, muayene/deneyler ve kurtarma operasyonları gibi başlıklarda gerekli plan/şema ve talimatları içerecek şekilde dokümantasyonla birlikte sunulması; ayrıca “kayıt defteri” yaklaşımı direktifte açıkça yer alır.

11) Kayıtların saklanması (en az 10 yıl) ve izlenebilirlik

Monte eden; teknik dokümantasyon, AB uygunluk beyanı ve varsa onaylanmış kuruluş kararlarını asansörün piyasaya arzından itibaren 10 yıl saklamakla yükümlüdür.
Benzer şekilde, Blue Guide; teknik dokümantasyonun uygunluk göstermedeki rolünü ve saklama yaklaşımını ürün mevzuatı mantığıyla açıklar.

12) Piyasa gözetimi, düzeltici faaliyet ve “formal non-compliance” yönetimi

Direktif; CE işaretinin yanlış/eksik kullanımı, AB uygunluk beyanının düzenlenmemesi veya hatalı düzenlenmesi, teknik dokümantasyonun eksikliği gibi durumları “formal non-compliance” örnekleriyle ele alır; uyumsuzluk devam ederse piyasada kısıt/geri çağırma gibi tedbirlerin uygulanabileceği düzenlenir.
Blue Guide ise piyasa gözetiminin amacını ve “risk/uyumsuzluk” halinde düzeltici faaliyet mantığını detaylandırır.

13) “Hizmete alma” ve e-ticaret/uzaktan satış pratikleri (özellikle sınır ötesi işler)

Blue Guide; “hizmete alma” kavramının bazı mevzuatlarda ayrıca önemli olduğunu; asansörlerde “AB içinde ilk kullanımın mümkün olduğu an” yaklaşımının esas alınması gerektiğini açıklar.
Ayrıca katalog/e-ticaret gibi satış biçimlerinde, AB pazarını hedefleyen tekliflerin mevzuata uyum gerektirdiği belirtilir.

Bu bilgiler ışığında aşağıdaki akış, AB’de ve ülkemizde asansörler ve asansör güvenlik aksamları için temel çerçeveyi oluşturan 2014/33/EU Asansör Direktifi kapsamında tipik uyum adımlarını özetler.

Yukarıda 13 adımda özetlenen uyum süreci özetle; ürünün kapsamının doğru belirlenmesi, uygunluk değerlendirme faaliyetlerinin yürütülmesi, teknik dokümantasyonun hazırlanması, AB uygunluk beyanının düzenlenmesi, CE işaretlemesi ve kayıtların saklanması gibi bütünleşik aşamalardan oluşur.

Bu akışı asansör ve asansör güvenlik aksamları için ayrı ayrı ve sorumluluklarla birlikte ele alalım.

A) ASANSÖR – Detaylı Uyum Akışı

A) A1) Kapsam ve sorumlu rolün belirlenmesi

Sorumlu: Asansörü piyasaya arz eden/uygunluk sorumluluğunu üstlenen taraf (Installer / asansör monte eden)

Asansörün 2014/33/EU kapsamına girip girmediği ve “Installer / asansör monte eden” rolünün sorumlulukları netleştirilir. Direktif, uygunluğun sorumluluğunu asansörler için “Installer / asansör monte eden” üzerinde konumlandırır.

A2) Uygulanacak mevzuat setinin doğrulanması (tek/çoklu mevzuat)

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Asansörün birden fazla AB uyumlaştırma mevzuatına tabi olup olmadığı kontrol edilir. Birden fazla mevzuat söz konusu ise tek bir AB uygunluk beyanı ile tüm mevzuatlar kapsanabilir.

A3) Temel Sağlık ve Güvenlik Gereklerinin belirlenmesi (Annex I)

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Direktifteki Annex I kapsamındaki temel gerekler, tasarım ve doğrulama kriterleri olarak esas alınır (risk temelli yaklaşım).

A4) Uyumlaştırılmış standart stratejisinin oluşturulması

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Uyumlaştırılmış standartların (örn. EN 81 serisi) uygulanma stratejisi belirlenir; teknik dokümanda hangi standartların hangi bölümlerinin uygulandığı açıkça gösterilir. (Bu yaklaşım, uygunluk değerlendirme sürecinin ispat gücünü yükseltir.)

A5) Uygunluk değerlendirme yolunun (modülün) seçimi

Sorumlu: Installer / asansör monte eden + (gerektiğinde) Onaylanmış Kuruluş(NB)

2014/33/EU, asansörler için birden fazla uygunluk değerlendirme seçeneği tanımlar (ör. Son kontrol – Annex V, Birim Doğrulama – Annex VIII, kalite güvence esaslı yollar – Annex X/XI/XII).

A6) Teknik dokümantasyonun hazırlanması

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Installer / asansör monte eden; teknik dokümantasyonu hazırlar ve seçilen uygunluk değerlendirme prosedürünü uygular/uygulatır. Uygunluk gösterildiğinde AB uygunluk beyanını düzenler, asansöre eşlik etmesini sağlar ve CE işaretlemesini yapar.
Örnek olarak Annex VIII (Unit verification – module G), teknik dokümantasyon içeriğine ilişkin asgari unsurları (açıklamalar, çizimler, uygulanan standartlar, tasarım hesapları, test raporları vb.) açıkça listeler.

A7) Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) faaliyetleri (gerektiğinde)

Sorumlu: Notified Body (NB) + Installer / asansör monte eden

Seçilen modüle göre NB; teknik dokümantasyonu inceler, yerinde inceleme/testler yapar ve uygunluk sağlanırsa sertifikalandırma/raporlama faaliyetini yürütür. Örn. Annex VIII, NB’nin asansörü ve dokümantasyonu inceleyerek uygunluğu doğrulamasını düzenler.
Kalite güvence esaslı modüllerde NB’nin periyodik denetimleri ve gerektiğinde habersiz ziyaretleri de öngörülebilir.

A8) Talimatlar ve kayıt düzeni

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Her asansör; normal kullanım, bakım, kontrol/deneyler ve kurtarma operasyonlarına ilişkin plan/şema ve talimatları içeren dokümantasyonla birlikte sunulur; ayrıca kayıt defteri bulundurulması istenir.

A9) AB Uygunluk Beyanı düzenlenmesi

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

AB uygunluk beyanı; Annex I gereklerinin karşılandığını beyan eder, Annex II model yapısını esas alır, ilgili modüllerde istenen unsurları içerir ve gerektiğinde ilgili ülkenin diline çevrilir.

A10) CE işaretlemesi ve NB kimlik numarası (uygunsa)

Sorumlu: Installer / asansör monte eden + NB sorumluluğu altında kimlik no

CE işareti asansör kabinine görünür/okunaklı/silinebilir olmayacak şekilde iliştirilir; bazı modüllerde CE işaretini NB kimlik numarası takip eder.

A11) Kayıtların saklanması ve otoriteye sunulması

Sorumlu: Installer

Installer / asansör monte eden; teknik dokümantasyonu, AB uygunluk beyanını ve varsa onay/kararları 10 yıl saklamakla yükümlüdür.
Bazı modüllerde (örn. kalite güvence) 10 yıl saklanacak kalemler ayrıca detaylandırılır.

A12) Uygunsuzluk, düzeltici faaliyet ve piyasa gözetimi ile iş birliği

Sorumlu: Installer / asansör monte eden

Installer / asansör monte eden, uygunsuzluk/risk tespiti halinde düzeltici faaliyetleri yürütmek ve yetkili otoritelerle iş birliği yapmakla yükümlüdür.
“Formal non-compliance” durumları (CE işareti, DoC, teknik dokümantasyon eksikliği vb.) için üye devletin düzeltme talebi ve devamında kısıt/geri çağırma tedbirleri öngörülür.

B) ASANSÖR GÜVENLİK AKSAMI – Detaylı Uyum Akışı

B1) Kapsam, ürün kimliği ve ekonomik operatör rolü

Sorumlu: Üretici (Manufacturer) / (varsa) Yetkili Temsilci / İthalatçı / Dağıtıcı

Güvenlik aksamlarında tedarik zinciri rolleri (üretici, ithalatçı, dağıtıcı) tanımlıdır.

B2) Temel gerekler ve uygunluk değerlendirme yaklaşımı

Sorumlu: Üretici (Manufacturer)

Üretici; gerekli teknik dokümantasyonu düzenler ve uygunluk değerlendirme prosedürünü uygular/uygulatır. Uygunluk gösterildiğinde AB uygunluk beyanını düzenler, ürünle birlikte sunar ve CE işaretini iliştirir.

B3) Teknik dokümantasyonun hazırlanması (güvenlik aksamı özel içeriği)

Sorumlu: Üretici (+ NB, seçilen modüle göre)

Örn. EU-type examination süreçlerinde teknik dokümantasyonun içeriği, uygulanmış standartlar ve test raporları gibi unsurlar ayrıntılandırılır.

B4) Uygunluk değerlendirme yolunun seçimi ve NB süreci (gerektiğinde)

Sorumlu: Üretici + Notified Body (NB)

Güvenlik aksamlarında, seçilen prosedüre göre NB’nin inceleme/test ve belgelendirme faaliyetleri yürütülür; onaylı tasarım/tipe yapılan değişikliklerin NB’ye bildirilmesi ve gerekli ek değerlendirmeler süreci düzenlenir.

B5) AB Uygunluk Beyanı – güvenlik aksamı içerik şartları

Sorumlu: Üretici

Güvenlik aksamı için AB uygunluk beyanında yer alması gereken asgari bilgiler Annex II/A altında ayrıntılı şekilde listelenmiştir (ürün tanımı/seri, güvenlik fonksiyonu, yıl, uygulanan mevzuat, standartlar, NB bilgileri vb.).

B6) CE işaretlemesi ve NB kimlik numarası (uygunsa)

Sorumlu: Üretici (+ NB talimatı altında kimlik no)

CE işareti her güvenlik aksamına (veya ayrılmaz etiketine) iliştirilir; belirli prosedürlerde CE işaretini NB kimlik numarası takip eder.

B7) Talimatlar ve dil şartı

Sorumlu: Üretici / İthalatçı (ülkeye göre sorumluluk)

Güvenlik aksamları, montaj/bağlantı/ayar/bakımın güvenli yapılabilmesi için talimatlarla birlikte sunulur.
İthalatçı; talimatların ilgili ülkenin belirlediği dilde ve anlaşılabilir olmasını sağlamaya yönelik yükümlülüklere sahiptir.

B8) Kayıtların saklanması ve izlenebilirlik

Sorumlu: Üretici (ve ithalatçı için ayrıca)

Üretici; teknik dokümantasyon, AB uygunluk beyanı ve varsa onay kararlarını 10 yıl saklar.
İthalatçı da AB uygunluk beyanı kopyasını (ve varsa onay kararlarını) 10 yıl saklar ve teknik dokümantasyonun otoriteye sunulmasını temin eder.

B9) Piyasada bulundurma kontrolleri (distribütör/ithalatçı kontrolü)

Sorumlu: Dağıtıcı / İthalatçı

Dağıtıcı; CE işareti, AB uygunluk beyanı, gerekli dokümanlar ve talimatların varlığını kontrol ederek “özen yükümlülüğü” ile hareket eder; uygunsuzluk/risk halinde piyasaya arzı durdurma ve bildirim yaklaşımı düzenlenir.

B10) Uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, geri çağırma/geri çekme

Sorumlu: Üretici / İthalatçı / Dağıtıcı (role göre)

Risk/uygunsuzluk halinde düzeltici faaliyet, geri çekme ve geri çağırma süreçleri ile otoritelere bildirim yükümlülükleri tanımlıdır.
“Formal non-compliance” kapsamında CE veya teknik dokümantasyona ilişkin eksikliklerde düzeltme ve devamında kısıtlama/geri çağırma tedbirleri öngörülür.

Ulusalararası Mevzuat

Kategoriler

Etiketler