Standartlar

Yeni tesis edilen standart yolcu veya yük-yolcu asansör projelerinde, mevzuata uyumun teknik karşılığı temel olarak EN 81-20 ve doğrulama/test boyutunu tamamlayan EN 81-50 standardı ile sağlanır. EN 81-20, asansörün yapım ve montajına ilişkin güvenlik gereklerini belirlerken; EN 81-50, bu gereklerin doğrulanmasına yönelik tasarım kuralları, hesaplar, muayene ve deneyler ile güvenlikle ilgili bileşenlerin test yaklaşımını destekler.

EN 81-20 standardı, yolcu ve yük-yolcu asansörleri için güvenlik kurallarını belirleyen ana standartlardan biridir ve EN 81 ailesinin bir parçası olarak değerlendirilir. EN 81 ailesinin farklı kullanım senaryolarını kapsayan alt standartları listelenmiş ve hangi standardın hangi ihtiyaca hizmet ettiği açıklanmıştır.

EN 81-20 ve EN 81-50 İlişkisi

Uygulamada EN 81-20, asansörün güvenlik gereklerini ve koruyucu önlemlerini tarif ederken; EN 81-50, bileşenlerin tasarım kuralları, hesaplar, muayeneler ve testler gibi doğrulama boyutunu destekler. EN 81-20’de, EN 81-50’nin EN 81-20 ile birlikte kullanıldığı; özellikle güvenlikle ilgili bileşenlerin tip testleri ve hesap metodolojisi açısından tamamlayıcı rolü olduğu açıkça belirtilmiştir.

Standartların Risk Temelli Yaklaşımı

EN 81-20, EN ISO 12100 kapsamında “Tip C standart” yaklaşımıyla ele alınmış; yani asansör gibi belirli bir makine grubuna özel riskleri ve tehlikeleri hedefleyen ayrıntılı güvenlik kuralları tanımlamıştır. Bu kapsamda standardın amacı; normal kullanım, bakım ve acil durum işletimi sırasında oluşabilecek risklere karşı kişileri ve eşyayı korumaya yönelik güvenlik kurallarını ortaya koymaktır.

Ulusal Uygulama ile Standartların Bağlantısı

Türkiye’de periyodik kontrol uygulamaları ve kontrol listeleri, sahada tespit edilen uygunsuzlukların önemli bir bölümünü standart maddeleri ile ilişkilendirerek yönetir. Bu durum; standartların yalnızca tasarım/montaj aşamasında değil, kullanım sürecindeki güvenli işletimin izlenmesinde de temel referans olduğunu göstermektedir.

EN 81 Serisi

EN 81-20 ve EN 81-50’ye ek olarak, projenin bina tipi, kullanım senaryosu ve maruz kalınan riskler dikkate alınarak EN 81 ailesindeki ilave standartlar devreye alınır. Örneğin mevcut binaya uygulamalarda EN 81-21, erişilebilirlik hedeflerinde EN 81-70, vandalizm riski yüksek alanlarda EN 81-71, itfaiyeci asansörü gerektiren binalarda EN 81-72, yangın halinde davranış senaryolarında EN 81-73, sismik koşullarda EN 81-77, yangına dayanımlı kat kapısı gerekliliğinde EN 81-58, mahsur kalma/alarm sistemlerinde EN 81-28 gibi standartlar, EN 81-20’ye ilave hükümler getirerek tasarım ve doğrulama sürecini tamamlar.

EN 81-20:2020- Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - İnsan ve yük taşıma asansörleri - Bölüm 20: Yolcu ve yük taşıma asansörleri

1.1 Bu standart, belirli iniş seviyelerine hizmet veren, halatlar, zincirler veya kriko ile asılı ve düşeyden en fazla 15° eğimli kılavuz raylar arasında hareket eden, çekmeli, pozitif veya hidrolik tahrikli, kalıcı olarak monte edilmiş yeni yolcu veya yük asansörleri için güvenlik kurallarını belirtir.

1.2 Bu standardın gerekliliklerine ek olarak, özel durumlarda (asansörlerin engelli kişiler tarafından kullanılması, yangın, potansiyel patlayıcı ortam, aşırı iklim koşulları, sismik koşullar, tehlikeli madde taşınması vb.) ek gereklilikler dikkate alınacaktır.

EN 81-21:2022 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - İnsan ve yük taşıma asansörleri - Bölüm 21: Mevcut binalardaki yeni yolcu ve yük asansörleri

Bu standart, belirli bina kısıtlamaları tarafından uygulanan sınırlamaların EN 81-20:2020'nin bazı gerekliliklerinin karşılanamayacağı mevcut binalara kurulan yolcu ve yük/yolcu asansörleriyle ilgili güvenlik kurallarını belirtir.

Aşağıdaki kısıtlamaları ele alır ve alternatif çözümler için gereklilikler sunar:

- Asansör kuyusunun mevcut delikli duvarları;

- Mevcut kuyudaki azalmanın kabin, karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığı arasındaki mesafeyi azaltması;

- Ayrı bir mevcut kuyuda karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığı;

- Bina boyutlarının ve boşlukların azalmasına neden olarak şunlara yol açar:

- Tavan boşluğu ve kuyu için mevcut alanda azalma;

- Kabin tavan korkuluğu boyutlarında azalma;

- Eşik önlüğünün yüksekliğinde azalma;

- Makine ve/veya kasnak odasının yüksekliğinde azalma;

- Erişim kapısı/kapak için mevcut alanda azalma;

- Durak kapılarının mevcut yüksekliğinde azalma.

Bu standart, yayımlanma tarihinden önce kurulan asansörler için geçerli değildir.

EN 81-22:2021 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - İnsan ve yük taşıma asansörleri - Bölüm 22: Eğimli seyir yoluna sahip yolcu ve yük asansörleri

1.1 Bu standart, belirli iniş seviyelerine hizmet eden, yolcuları veya yolcular ve yükleri taşımak üzere tasarlanmış bir kabine sahip, halatlar veya zincirlerle asılı ve yatayla 15° ile 75° arasında bir açıyla eğimli kılavuz raylar boyunca dikey bir planda hareket eden, sürtünme tahrikli veya pozitif tahrikli, kalıcı olarak monte edilmiş yeni elektrikli asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kurallarını belirtir.

1.2 Bu standardın gerekliliklerine ek olarak, özel durumlarda (potansiyel olarak patlayıcı ortam, aşırı iklim koşulları, sismik koşullar, tehlikeli madde taşımacılığı, vb.) ek gereklilikler dikkate alınmalıdır.

Gürültü, asansörün güvenli kullanımıyla ilgili olmadığı için bu standartta ele alınmamıştır. Titreşimler yalnızca elektrikli parçalar için ele alınmıştır. İnsan vücudu üzerindeki doğrudan etkiler zararlı olarak kabul edilmez.

1.4 Bu standart, yangın durumunda asansörlerin kullanımı için gerekli ek gereklilikleri belirtmez.

1.5 Teknolojinin durumunu dikkate alarak, mevcut standardın kapsamı aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır:

- Eğim: seyahat yolu için eğimde bir değişikliğe izin verilir;

- Seyahat yolu: düşey düzlem içinde sınırlandırılmış;

- Kabinin azami kapasitesi: 7 500 kg (100 yolcu);

- Azami nominal hız (v): 4 m/s

1.6 Bu standart, EN olarak yayımlanma tarihinden önce üretilen eğimli asansörler için geçerli değildir.

EN 81-28:2022 - Safety rules for the construction and installation of lifts - Lifts for the transport of persons and goods - Part 28: Remote alarm on passenger and goods passenger lifts

Bu standat, EN 81 serisinde açıklandığı gibi, yolcu ve yük asansörleri için alarm sistemlerine ilişkin teknik gereklilikleri belirtir. Bu, şunları içerir:

- alarmın etkinleştirilmesi,

- alarmın iletilmesi,

- kullanım ve bakım bilgileri,

- asansör kullanılmadan önce bu standarttaki gerekliliklerin karşılandığını doğrulamak için saha testleri.

Bu standart, asansörün amacına uygun olarak ve üretici tarafından makul ölçüde öngörülebilir yanlış kullanım koşulları altında kullanılması durumunda, asansörle ilgili aşağıdaki önemli tehlikeleri, tehlikeli durumları veya tehlikeli olayları ele almaktadır:

- kullanıcıların kabinde mahsur kalma riski.

- kullanıcıların kuyuda mahsur kalma riski.

Bu standart, yayınlanma tarihinden önce kurulan asansör alarm sistemleri için geçerli değildir.

EN 81-50:2020 - EN 81-50:2020 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Muayeneler ve testler - Bölüm 50: Asansör bileşenlerinin tasarım kuralları, hesaplamaları, muayeneleri ve testleri

Bu standart, yolcu asansörleri, yük taşıma asansörleri, sadece yük taşıma asansörleri ve diğer benzer tipteki kaldırma cihazlarının tasarımında kullanılan diğer standartlarda atıfta bulunulan asansör bileşenlerinin tasarım kurallarını, hesaplamalarını, muayenelerini ve testlerini belirtir.

EN 81-58:2022- Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Muayene ve testler - Bölüm 58: Durak kapıları yangına dayanıklılık testi

Bu standart, belirli bir süre boyunca binalarda yangının iniş tarafından ve asansör kuyusu üzerinden yayılmasına karşı bir bariyer oluşturması amaçlanan asansör kat kapıları için yangına dayanıklılık gerekliliklerini belirtir. Yangına dayanıklılık gereklilikleri;

-          bütünlük (E),

-          yalıtım (EI),

-          radyasyon (EW)

cinsinden ifade edilir.

Katlardaki asansör kuyusu açıklıklarına monte edilen ve asansör kabinine erişim aracı olarak kullanılan asansör kat kapıları için geçerlidir. Ayrıca, asansör kat kapılarının yangına dayanıklılık test yöntemini ve sınıflandırmasını da belirtir. Test yöntemi, yalnızca kapının dikey konumda monte edildiği fırınlar için geçerlidir. Test yöntemi, bütünlüğün ölçülmesini ve gerekirse radyasyon ve termal yalıtımın ölçülmesini belirtir. Bu belge, yangına dayanıklılık gerekliliklerine ek olarak diğer teknik gereklilikleri kapsamaz. Bu belge, yangının yayılmasını izleme aracı olarak CO2'ye atıfta bulunur. Belge, gaz emisyonlarından kaynaklanan tehlikeleri kapsamaz. Bu belge, yayınlanma tarihinden önce monte edilen asansörler için geçerli değildir.

EN 81-70:2021+A1:2022 - Safety rules for the construction and installation of lifts - Particular applications for passenger and goods passenger lift - Part 70: Accessibility to lifts for persons including persons with disability

 

Bu standart, engelliler de dahil olmak üzere kişilerin asansörlere güvenli ve bağımsız bir şekilde erişmesi ve kullanması için asgari gereklilikleri belirtir. Ek A'ya göre engelli kişilerin ihtiyaçlarını kapsar. Erişilebilirliği ve kullanılabilirliği artırmaya yönelik çözümler rehberlik etmesi açısından standardın Ek D'sinde verilmiştir.

EN 81-71:2022 - EN 81-71:2022 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Yolcu asansörleri ve yük asansörlerine özel uygulamalar - Bölüm 71: Vandalizme dayanıklı asansörler

Bu standart, farklı vandalizm seviyelerine maruz kalabilen asansörlerle ilgili önemli tehlikeleri ele alan gereklilikleri tanımlamaktadır (daha fazla bilgi için Ek A ve Ek D'ye bakınız). Bu gereklilikler, vandalizmin etkisini azaltmayı amaçlayan EN 81-20:2020 gerekliliklerine ek (ilave ve/veya değiştirilmiş) niteliktedir. Bu standart, yayınlanma tarihinden önce kurulan asansörler için geçerli değildir.

EN 81-72:2020 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Yolcu ve yük asansörleri için özel uygulamalar - Bölüm 72: İtfaiye asansörleri

1.1 Bu standart, itfaiyecilerin kontrolü altında yangınla mücadele ve tahliye amacıyla kullanılabilen yeni yolcu ve yük asansörleri için EN 81-20:2020'ye ilişkin ek veya farklı gereklilikleri belirtir.

1.2 Bu standart, aşağıdaki koşullar karşılandığında uygulanır:

- asansör kuyusu ve asansör ortamı, yangın, ısı ve dumanın asansör kuyusuna, makine dairelerine ve güvenli alanlara girmesini kısıtlayacak şekilde tasarlanmıştır;

- bina tasarımı, asansör kuyusuna su akışını sınırlandırır;

- itfaiye asansörü bir kaçış yolu olarak kullanılmaz;

- asansör kuyusu ve asansör ortamı, en azından bina yapısıyla aynı seviyede yangından korunur;

- güç kaynağı güvenli ve güvenilirdir;

- asansöre güç sağlayan elektrik kablosu/kabloları, asansör kuyusu yapısına verilenle aynı yangın koruma seviyesine kadar yangından korunur;

- uygun bir bakım ve doğrulama planı uygulanır.

1.3 Bu standart şunları kapsamaz:

- itfaiyeci asansörü olarak kullanılmak üzere kısmen kapalı kuyulara sahip asansörlerin kullanımı;

- Yangına dayanıklı bina yapısına dahil olmayan yeni veya mevcut binalara kurulan asansörler;

- Mevcut asansörlerde yapılan önemli değişiklikler.

1.4 Bu standart şunları tanımlamaz:

- Yangın söndürme operasyonları sırasında itfaiye asansörlerinin sayısı ve hizmet verilecek katlar;

- Güvenli alan(lar)ın büyüklüğü;

- Çok katlı bir asansörde yangın söndürme operasyonları için en yüksek kat dışında başka bir katın kullanılması.

1.5 Bu standart, itfaiye asansörlerinin (Madde 4'te listelendiği gibi) amaçlandığı şekilde ve kurulumcu tarafından öngörülen koşullar altında kullanıldığında ilgili önemli tehlikeler, tehlikeli durumlar ve olaylarla ilgilidir.

1.6 Aşağıdaki önemli tehlikeler bu belgede ele alınmamıştır ve bina tasarımcısı tarafından ele alındığı varsayılmaktadır:

- İtfaiyecileri binada yukarı taşımak için yeterli veya doğru şekilde yerleştirilmiş itfaiye asansörü olmaması;

- İtfaiye asansörü kuyusunda, güvenli alanda, makine bölmesinde veya kabinde yangın;

- Herhangi bir katta bina kat tanımlama işaretlerinin olmaması;

- Su yönetiminin doğru şekilde çalışmaması

EN 81-73:2020 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Yolcu ve yük asansörleri için özel uygulamalar - Bölüm 73: Yangın durumunda asansörlerin davranışı

Bu standart, bir binada yangın çıkması durumunda asansörlerin davranışını, asansör kontrol sistemine gönderilen bir veya birden fazla geri çağırma sinyaline dayanarak açıklayan özel hükümleri ve güvenlik kurallarını belirtir.

Bu standart, her türlü tahrik sistemine sahip yeni yolcu asansörleri ve yük asansörleri için geçerlidir. Ancak, mevcut yolcu ve yük asansörlerinin güvenliğini artırmak için bir temel olarak kullanılabilir.

Bu standart aşağıdakiler için geçerli değildir:

- Yangın durumunda kullanımda kalan asansörler, örneğin EN 81-72:2020'de tanımlanan itfaiye asansörleri,

- Bir binanın tahliyesi için kullanılan asansörler.

EN 81-77:2022 - Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Yolcu ve yük asansörleri için özel uygulamalar - Bölüm 77: Deprem koşullarına tabi asansörler

Bu standart, EN 1998-1:2004 (Eurocode 8) standardına uygun olarak sismik olaylara dayanması amaçlanan bina ve yapılara (bundan sonra binalar olarak anılacaktır) monte edilen yolcu ve yük asansörleri için, asansörlerin kullanımı, bakımı, muayenesi ve acil durum işletimi sırasında uygulanacak ek özel hükümleri ve güvenlik kurallarını belirtir.

Bu standardın amacı şunlardır:

- can kaybını önlemek ve yaralanmaların boyutunu azaltmak;

- asansörde sıkışan kişileri önlemek;

- hasarı önlemek;

- yağ sızıntısından kaynaklanan çevre sorunlarını önlemek;

- hizmet dışı kalan asansör sayısını azaltmak.

Bu standart, Ek A'da tanımlandığı gibi ad ≤ 1 m/s2 olan asansörler için herhangi bir özel hüküm ve güvenlik kuralı getirmez.

Bu standart, sismik olaylardan kaynaklanan diğer riskleri (örneğin yangın, sel, patlama) ele almaz.

Bu standart, yayım tarihinden önce monte edilen asansörler için geçerli değildir.

EN 13015:2001+A1:2008 - Asansör ve yürüyen merdiven bakımı - Bakım talimatları kuralları

Bu Avrupa Standardı, 3.1'de belirtildiği gibi, yeni kurulan yolcu asansörleri, yük asansörleri, yalnızca erişilebilir yük asansörleri, servis asansörleri, yürüyen merdivenler ve yolcu taşıma bantları için sağlanan bakım işlemleri talimatlarının hazırlanması için gerekli unsurları belirtir.

Bu Avrupa standardı şunları kapsamaz:

-          Kurulum ve söküm talimatları;

-          Ulusal düzenlemelere dayalı yasal muayeneler ve testler.

-          Mevcut tesisler bu standardın kapsamına girmez, ancak referans olarak alınabilir.

EN ISO 14798:2013 - Asansörler, yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar - Risk değerlendirmesi ve azaltma metodolojisi (ISO 14798:2009)

EN ISO 14798:2009, risk değerlendirmesi için genel ilkeler ve özel prosedürler belirler. Amacı, asansörlerin, asansör bileşenlerinin ve sistemlerinin tasarımı, inşası, montajı ve bakımı sırasında asansörlerin güvenliğiyle ilgili kararlar almak için bir süreç sağlamak, asansörlerin kullanımı, işletimi, testi, uygunluk doğrulaması ve bakımı için genel prosedürlerin geliştirilmesini sağlamak ve asansörlerin güvenliğini etkileyen teknik şartname ve standartların geliştirilmesini sağlamaktır.

EN ISO 14798:2009'da verilen örnekler öncelikle kişilere yönelik zarar risklerine atıfta bulunsa da, belirttiği risk değerlendirme prosedürü, mal ve çevreye zarar verme riski gibi asansörlerle ilgili diğer risk türlerinin değerlendirilmesinde de aynı derecede etkili olabilir.